പശ്ചിമേഷ്യയിൽ സംഘർഷാവസ്ഥ തുടരുന്നതിനിടെ ഇറാനും അമേരിക്കയും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം എട്ടാം മാസത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. ഫെബ്രുവരി 28ന് അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഇറാനെതിരെ വ്യാപകമായ സൈനിക ആക്രമണം ആരംഭിച്ചതിന് പിന്നാലെയാണ് മേഖലയിൽ വലിയ തോതിലുള്ള സംഘർഷം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. മാസങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും യുദ്ധത്തിന് സ്ഥിരമായ പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഇറാന്റെ സൈനിക, സർക്കാർ, ആണവ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ആക്രമണങ്ങളാണ് നടന്നത്. ഇറാനും തിരിച്ചടികൾ ശക്തമാക്കി. പേർഷ്യൻ ഗൾഫ് മേഖലയിലേക്കും അമേരിക്കൻ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും കപ്പൽഗതാഗത മേഖലയിലേക്കും സംഘർഷം വ്യാപിച്ചു. സംഘർഷത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ലോകത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട എണ്ണ-വാതക ഗതാഗത പാതകളിലൊന്നായ ഈ കടലിടുക്കിലൂടെയുള്ള കപ്പൽഗതാഗതം തടസ്സപ്പെട്ടത് ആഗോള ഊർജവിപണിയിലും വലിയ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇറാൻ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് വീണ്ടും തുറക്കാൻ തയ്യാറാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിന് അമേരിക്ക സൈനിക സമ്മർദം കുറയ്ക്കുകയും ഇറാനിയൻ തുറമുഖങ്ങളിലെ ഉപരോധം നീക്കുകയും വേണമെന്നാണ് ടെഹ്റാന്റെ നിലപാട്. കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ ഇറാൻ അമേരിക്കയ്ക്ക് ഏഴ് ദിവസത്തെ ഒരു നിർദേശവും മുന്നോട്ടുവച്ചിരുന്നു. വെടിനിർത്തലിലേക്കും ചർച്ചകളിലേക്കും മടങ്ങുന്നതിനുള്ള നടപടികളുടെ ഭാഗമായാണ് നിർദേശം അവതരിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ഇറാന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ നിർദേശം അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് നിരസിച്ചു. അതേസമയം, അമേരിക്കൻ പ്രതിനിധികൾ ഇറാനുമായി അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും പരോക്ഷ ചർച്ചകൾ തുടരുമെന്നാണ് ട്രംപ് വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഇതോടെ നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങൾ പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇതുവരെ വ്യക്തമായ ധാരണയിലെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അറാഖ്ചി നയതന്ത്രം മാത്രമാണ് പ്രതിസന്ധിക്ക് പരിഹാരം കാണാനുള്ള മാർഗമെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പുതിയ അമേരിക്കൻ ആക്രമണമുണ്ടായാൽ ശക്തമായി തിരിച്ചടിക്കാൻ ഇറാൻ തയ്യാറാണെന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇറാൻ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഹോർമുസിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സംഘർഷം വീണ്ടും ശക്തമായാൽ ചെങ്കടൽ, ബാബ് അൽ-മന്ദബ് കടലിടുക്ക്, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ആക്രമണങ്ങൾ വ്യാപിക്കാമെന്ന മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഇറാന്റെ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് ആഗോള കപ്പൽഗതാഗതത്തിനും ഊർജവിതരണത്തിനും കൂടുതൽ സമ്മർദം സൃഷ്ടിക്കുമെന്ന ആശങ്ക ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതം എണ്ണവിലയിലും ഇതിനകം പ്രകടമാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ കപ്പൽഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുന്നതോടെ ആഗോള എണ്ണവിതരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക വർധിക്കുകയും വിലയിൽ വലിയ ചാഞ്ചാട്ടം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. സെപ്റ്റംബർ 24ന് ബ്രെന്റ് ക്രൂഡ് വില ബാരലിന് 106 ഡോളറിന് മുകളിലെത്തിയിരുന്നു. ഇന്ധനവില വർധന വിമാനയാത്ര, ഗതാഗതം, വ്യവസായം, ഭക്ഷ്യവിതരണം തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകളിൽ അധിക ചെലവിന് കാരണമാകുമെന്ന ആശങ്കയും നിലനിൽക്കുന്നു. യുദ്ധം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള സമ്മർദവും വർധിക്കുകയാണ്. സംഘർഷം പ്രാദേശിക രാജ്യങ്ങളെയും കൂടുതൽ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഗൾഫ് മേഖലയിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യം, ഇറാന്റെ സഖ്യകക്ഷികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, എണ്ണക്കപ്പലുകൾക്ക് നേരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ എന്നിവ മേഖലയിൽ സുരക്ഷാ സ്ഥിതി കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അതേസമയം, യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങൾക്കായി വിവിധ രാജ്യങ്ങൾ ഇടപെടുന്നുണ്ട്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ പൊതുസഭാ സമ്മേളനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ന്യൂയോർക്കിൽ അമേരിക്കൻ-ഇറാനിയൻ പ്രതിനിധികൾ തമ്മിൽ പരോക്ഷ ചർച്ചകൾ നടന്നിരുന്നു. ഖത്തർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഇടനിലക്കാരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയാണ് പ്രതിസന്ധിയുടെ പ്രധാന വിഷയങ്ങളിലൊന്ന്. ഇറാൻ ആണവായുധം വികസിപ്പിക്കുന്നത് അനുവദിക്കില്ലെന്ന നിലപാടാണ് അമേരിക്ക ആവർത്തിക്കുന്നത്. ഇറാൻ തങ്ങളുടെ ആണവ പരിപാടി സമാധാനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ളതാണെന്നാണ് തുടർച്ചയായി പറയുന്നത്. വെടിനിർത്തൽ സംബന്ധിച്ച മുൻ ധാരണകൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അവയ്ക്ക് സ്ഥിരതയുള്ള രൂപം നൽകാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇരുപക്ഷവും പരസ്പരം കരാർ ലംഘിച്ചുവെന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നതിനാൽ വിശ്വാസക്കുറവ് തുടരുകയാണ്. ഇതിനിടെ അമേരിക്കൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളുടെ ചെലവും ഉയരുകയാണ്. യുദ്ധം ദീർഘിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് അമേരിക്കയുടെ സൈനിക വിഭവങ്ങൾക്കും ആയുധശേഖരത്തിനും മേൽ സമ്മർദം വർധിക്കുന്നതായി വിവിധ റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിന്റെ എട്ടാം മാസത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ അടുത്ത ഘട്ടം എന്തായിരിക്കുമെന്നത് ഇപ്പോഴും വ്യക്തമല്ല. ഒരു വശത്ത് പുതിയ ആക്രമണങ്ങളുടെ ഭീഷണിയും മറുവശത്ത് നയതന്ത്ര ചർച്ചകൾ പുനരാരംഭിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും ഒരേസമയം തുടരുകയാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് തുറക്കൽ, ഉപരോധം നീക്കൽ, ആണവ പദ്ധതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ, വെടിനിർത്തൽ, മേഖലയിലെ സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ധാരണയിലെത്താനാകുമോ എന്നതാകും ഇനി നിർണായകം. നിലവിൽ ഇരുപക്ഷവും ചർച്ചകൾക്ക് സാധ്യത തുറന്നുവെച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യക്തമായ കരാറിലേക്ക് എത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. അതിനാൽ പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സുരക്ഷാ സ്ഥിതിയും ആഗോള എണ്ണവിപണിയും വരും ദിവസങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടും.